Tue. Nov 12th, 2019

Wordfest South Africa

Wordfest is South Africa’s premier multilingual festival of languages and literatures with a developmental emphasis.

Nuut op die rak: ‘Bushmen, botany and baking bread’

4 min read
Jean Kelly

Dit is die jaar 1925. Mary Pocock, 39, vergesel Dorothea Bleek, ‘n Duits-Suid-Afrikaanse antropoloog, op ‘n ses maande lange trek deur die wildernis van die Angolese bos.

Die doel? Vir Bleek om kontak te maak met die ontwykende oorblyfsels van die Boesman volk in die afgeleë dele van die land. Alhoewel Bleek ‘n woordeboek van Boesman-tale ‘n paar jaar later gepubliseer het, is dit Pocock se indrukwekkende vermoë om die duo se reis voor die geestesoog te skilder wat ons vandag hier bymekaar bring.

As Instagram destys bestaan het, sou haar fyn oog sommer baie mense vermaak en opgevoed het.

Alhoewel Pocock ‘n ywerige plantkundige was, was haar rol hoofkok en organiseerder van etes vir die reis. Pocock moes verseker dat die twee genoeg kos gehad het, en het daagliks vars brood gebak. Alhoewel haar botanikusbelange dikwels ondergeskik was aan haar pligte, kon sy steeds ‘n gedetailleerde rekord hou van hulle ervarings. Sy het ywerige en akkurate aantekeninge in vyf leergebinde dagboeke geskryf wat sy per pos aan haar familie in Kaapstad gestuur het.

Nou, byna 100 jaar later, het Tony Dold, kurator van die Selmar Schonland Herbarium in Makhanda, dosent en navorsingsgenoot by die Rhodes Universiteit departement van plantkunde en die assistent-redakteur, Jean Kelly, daarin geslaag om Pocock se beskrywende aantekeninge suksesvol saam te voeg  in hulle wonderlike boek, getiteld Bushmen, Botany and Baking Bread die lig te laat sien.

Kelly het op Woordfees 2019 die vele uitdagings beskrywe wat sy en Dold aangepak het om die boek saam te stel. Baie name in Angola het verander sedert onafhanklikheid in die land. Die grootste uitdaging was om die roete wat die twee vrouens gevolg het uit te werk, omdat baie plekname verander het wat dit ‘n moeilike prosess gemaak het. Die onderstaande kaart toon die roete wat ‘n 18 -dae lange bootrit op die Zambezi ingesluit het aan:

Ander uitdagings was meer tegnies van aard vir die skrywers. Hulle moes onakkurate geskrifte regstel asook die foto’s wat op die destydse stabiele glass skyfies gedruk was in modern digitale formaat omskep. Daar is ook ‘n paar ontbrekende feite: terwyl ons weet dat Dorothea reeds regoor Suid-Afrika gereis het in hul soektog na Boesmans om hul geskiedenis, kultuur, tradisies en taal na te spoor en te dokumenteer, kon Dold en Kelly nie uitvind hoe die twee mekaar ontmoet het nie – of hoe hulle die ekspedisie gefinansier het nie.

‘n Passievolle plantkundige wat eindelik wêreldbekend vir haar werk sou word se dagboeke teken klein besonderhede van plante, diere, insekte en terreine so akuraat aan dat ‘n mens haar maklik vergesel tydens die reis. Sy noem en beskryf elke persoon wat die duo ontmoet het, en die boek is besaai met gereprodureerde tekeninge, skilderye en foto’s deur Pocock, wat mense en landskappe duidelik uitbeeld. Haar botaniese tekeninge was so doeltreffend akkuraat dat hulle deur ander plantkundiges gebruik is om nuwe spesies te identifiseer, wat haar vaardigheid en akkuraatheid as tegniese kunstenaar aandui.

Selfs Pocock se gebruik van die Engelse taal is lekker en voeg ‘n element van houding en persoonlikheid by ‘n storie wat andersins slegs ‘n lopende kommentaar van haar reise sou wees, wat bedoel is om haar familie by die huis in te lig en te vermaak.

Hierdie beskrywing van ‘n eenvoudige boomkikker sê dit alles:

“I’m writing with a tiny green frog, half an inch long, sitting on my hand – there he goes to my shoulder. The toes are slightly knobbed and he has a white line running from his nose right down each side, and lovely gold and black eyes. I think they are “tree” frogs only they live on the grasses! Now he is off on to my shoulder, now to the side of the boat. They are perfect little jewels – translucent jade green.”

Die boek, sluit af met 50 bladsye aanhangsels insluitend ‘n doodsbrief en artikels wat geskryf is vir die Oudtshoorn Koerant en Cape Times, watonderskryf wat Pocock in die dagboeke geskryf het. Dit snoer baie van die tersaaklike gebeure saam vir die algemene leser – en sal nie teleurstel nie.

Die opening van haar artikels in die The Cape Times sê alles:

‘n Trektoer oor Angola! Dit klink na ‘n avontuurlustige onderneming vir twee brose vroue, maar verbasend genoeg kan dit maklik gedoen word, en dit nog sonder ‘n enkele gebeurtenis wat as avontuur beskou kon word – nuwe ervarings het ons in oorvloed gehad, maar avonture? – nooit een nie.

Bushmen, Botany and Baking Bread is by Clarke se Boekwinkel in Kaapstad beskikbaar. http://www.clarkesbooks.co.za/

Hierdie artikel is geskryf in Afrikaans. Kliek op jou voorgevoerde taal om dit in Engels en isiXhosa te lees.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *